Video by mazhab__eshgh

.
«در میزانِ الهی، پیش از آنکه اعمال را بسنجند، دل را می‌سنجند.»

👤دکتر الهی قمشه‌ای🌹

✍بسیاری گمان می‌کنند که راهِ قربِ الهی، در فزونیِ اعمال است؛ هرچه عبادت بیشتر، مقام بالاتر. اما عارفان، از قرن‌ها پیش، حقیقتی لطیف‌تر را بیان کرده‌اند: خداوند، پیش از آنکه به شمارِ عبادت‌ها بنگرد، به حالِ دلی می‌نگرد که آن عبادت‌ها ساخته‌اند.

از همین رو، دکتر قمشه‌ای، با الهام از آیهٔ شریفهٔ «إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ»، توجه را از تعدادِ عبادت به ثمرهٔ عبادت می‌برد. زیرا قرآن نفرمود: «مگر کسی که با نمازهای بسیار آمد» یا «با حج‌های فراوان آمد»؛ فرمود: «با قلبِ سلیم آمد.» گویی همهٔ عبادت‌ها، تنها ابزارند و مقصد، سلامتِ دل است.

عارفان، دل را به آیینه‌ای تشبیه کرده‌اند که از آغاز، استعدادِ انعکاسِ نورِ الهی را دارد؛ اما غبارِ خودخواهی، کینه، ریا، حسد و دلبستگی‌های دنیا، چهرهٔ آن را تیره می‌کند. عبادتِ حقیقی، برای آن نیست که خداوند به رکوع و سجودِ ما نیاز دارد؛ عبادت، صیقلِ این آیینه است. هر سجده‌ای که غباری از دل برگیرد، عبادت است؛ و هر عبادتی که دل را همان‌گونه تیره باقی بگذارد، هنوز به حقیقتِ خویش نرسیده است.

به همین دلیل، ممکن است دو انسان، سال‌ها کنارِ یکدیگر نماز بخوانند، روزه بگیرند و قرآن تلاوت کنند؛ اما یکی، روزبه‌روز مهربان‌تر، فروتن‌تر و پاک‌تر شود و دیگری، گرفتارِ عجب و خودبینی. ظاهرِ عمل شاید یکسان باشد، اما آنچه در پیشگاهِ حق ارزش می‌یابد، دلی است که از آن عمل زاده شده است

عرفای راستین فرموده‌اند: قلبِ سلیم، دلی است که از غیرِ خدا سلامت یافته باشد. نه اینکه دیگر در آن محبت نباشد، بلکه هر محبتی را در پرتوِ محبتِ حضرتِ حق ببیند؛ نه اینکه دیگر در آن اندوه نباشد، بلکه اندوهش نیز او را از محبوب جدا نکند. چنین دلی، آیینهٔ اسماءِ الهی می‌شود و هرچه شفاف‌تر گردد، نورِ حق را روشن‌تر منعکس می‌کند

گاهی انسان، سال‌ها عمل می‌کند، اما کمتر به این می‌اندیشد که: این عبادت، با دلِ من چه کرده است؟ آیا کینه‌ای را از میان برده؟ آیا خودخواهی را کمتر کرده؟ آیا مرا به خلق، مهربان‌تر و به حق، نزدیک‌تر ساخته است؟ اگر پاسخ، آری باشد، آن عبادت به مقصد رسیده است.

نتیجه:
روزی که انسان در پیشگاهِ حضرتِ حق حاضر می‌شود، بیش از آنکه از او بپرسند «چه اندازه عبادت کردی؟»، حقیقتِ دلش آشکار می‌شود. زیرا عبادت، سرمایه نیست؛ وسیله است. سرمایهٔ حقیقی، همان قلبِ سلیمی است که در آتشِ عبادت، از زنگارِ نفس پاک شده و آن‌چنان شفاف گشته است که دیگر جز نورِ محبوب، چیزی در آن دیده نمی‌شود.